ارگ علیشاه تبریز

ارگ علیشاه تبریز
ارگ تبریز. در تبریز 250 مسجد وجود دارد كه بزرگ‌ترین آن مسجد علیشاه است كه رو به ویرانی رفته است، این مسجد در زمان تاج‌الدین علیشاه جیلانی وزیر سلطان محمد خدابنده و سلطان ابوسعید بهادرخان ـ هفت صد سال پیش ـ در سمت جنوب شهر تبریز بنا شد. طبقه زیرین این مسجد رو به ویرانی رفت و مرمت شد و مناره‌های آن را كه بلندترین و با شكوه‌ترین منارهای مساجد تبریز است تعمیر كردند . این بنا یکی از بلندترین دیوارهای تاریخی کشور و نماد شهر تبریز است. ارگ در مرکز شهر تبریز، در ضلع جنوبی تقاطع خیابان امام خمینی و فردوسی قرار دارد و امروزه فضای پیرامون آن برای برگزاری نماز جمعه مورد استفاده قرار می‌گیرد و مصلای بزرگ تبریز در این مکان احداث شده‌است. این بنا براثر زمین‌لرزه و گذر زمان تا حدودی تخریب شده‌است. در محوطهٔ ارگ، آثار تاریخی ارزشمندی همچون «مدرسهٔ نجات» که به‌عنوان یکی از نخستین مدارس ایران به‌شمار می‌رفت و نیز «سالن تئاتر شیر و خورشید» قرار داشت در اشاره به عظمت این بنا و میزان ویرانی آن در قرن هیجدهم میلادی ژان‌شاردن، پس از اشاره به مناره بلند بنا كه در آغاز این گزارش آمده، می‌نویسد: «... اگر چه در چند سال پیش آشكوب زیرین مسجد و برجش تعمیر شده، باز خراب‌تر گشته و توده عظیم آجری كه از مسافت دور از پیرامون شهر به چشم می‌خورد، در وسط فضای بزرگی واقع و از اطراف محدود به دیوارها و باروها بوده ولی امروز تماما ویران شده و از روی باقیمانده‌های این بنا معلوم می‌شود كه در ساختمان و آجرچین آن مهارت و استادی خاصی به كار رفته است . مناره‌های بزرگی كه ژان‌شاردن اشاره دارد، حاج خلیفه كاتب چلبی تاریخ‌نویس عثمانی به سال 1045 (1014 خ / 1635 م) می‌نویسد: «... مسجد جامع علیشاه مناره‌های بزرگی داشت كه بر اثر زلزله‌های متعدد و حملات قشون‌ها و پیكارها خراب و نابود شدند . امروزه تنها بخشی از دیوارهای عظیم و محراب بسیار بلند شبستان جنوبی این مسجد برجای مانده‌است که خود موید شکوه و آبادانی آن در گذشته‌است. دیوارهای موجود در حقیقت تشکیل‌دهندهٔ ایوان تاق‌پوش و حمال تاقی استوانه‌ای عظیمی بوده‌است که فضای به‌وجودآمده به‌عنوان شبستان و عنصبر اصلی مسجد علی‌شاه به‌شمار می‌رفته‌است. بقایای موجود بنا، حکایت از یک ایوان به‌عرض ۳۰٬۱۵ متر و جرز و دیواهای کناری به ضخامت ۱۰٬۴۰ متر و پی‌ها و فونداسیونی ژرف و حجیم متناسب سازه‌های فوقانی و ارتفاع احتمالی بنا تا خط آغاز تاق استوانه‌ای ۲۵ متر (البته دقت رد تناسب سازه‌های اثر ۳۶ متر صحیح به‌نظر می‌رسد) بوده‌است. بنایی كه امروزه از مسجد علیشاه یا ارگ تبریز باقی مانده محراب مسجد بوده است كه در زمینه‌ی هنر معماری و مهندسی مهارتی دقیق را گویا است. و به طوری كه مشهور است در زیر این بنا سه نقب با دالان زیرزمینی وجود دارد كه یك رشته آن از ارگ به شنب غازان ورشته دیگر به باغ میشه فعلی یعنی محل سابق ربع رشیدی و رشته‌ای نیز از وسط بازار گذشته و پس از عبور از زیر رودخانه آجی‌چای به حوالی فرودگاه می‌رسد. ارگ تبریز و محوطهٔ باستانی آن در ۱۵ دی ۱۳۱۰ خورشیدی به شمارهٔ ۱۷۰ در فهرست آثار ملی ایران به‌ ثبت رسیده‌است و نقشهٔ حریم استحفاظی قانونی و ظوابط حفاظتی آن در نشست ۲۹ خرداد ۱۳۵۷ شورای حفاظت آثار تاریخی ادارهٔ کل حفاظت آثار تاریخی مشخص و مورد تأیید اعضا قرار گرفته‌است. 00Facebook Google+ Twitter
حبیب علیپور | سه‌شنبه 28 مهر 1388 | 10 سال پیش1312 بازدید
لطفا جهت ارائه نظر وارد شوید