روستای آباد و فعال

روستای آباد و فعال
امروزه رشد جمعیت جوامع روستایی بدلیل شرایط جدید جهانی و شهری و صنعتی شدن، كفاف ظرفیت های جامعه را نمی كند و بسیاری از خدمات اجتماعی و امكانات زندگی و رفاهی تنها در شهرهاست كه قابل دسترسی است، از این رو روستاها با مهاجرت به خصوص نسل جوان خود به شهرها مواجه هستند. حال برای هر گونه پیش بینی و برنامه ریزی ای در جوامع روستایی، شناخت تحولات در سطوح خرد و كلان كشور ضروری است. پیشنهادات و توصیه های كاربردی براساس طبقه بندی های انجام شده توسط مركز آمار ایران نقاطی که کمتر از 5000 نفر جمعیت داشته باشند روستا تلقی می گردد. جاییكه امرار معاش مردم از طریق کشاورزی یعنی زراعت و دامپروری است. طبق تعریف روستا عبارت از محدوده‌ای از فضای جغرافیایی است که شامل واحدهای اجتماعی کوچکی است كه در بسیاری مواقع روابط خویشاوندی، عواطف و علائق های مشترک پایه گذار آن بوده است. آنچه مسلم است رشد پرشتاب صنعت و فناوری در شهرها بطور مساوی و همزمان در روستاها انجام نشده است. این امر به ویژه در گذر زمان باعث شده است كه عقب‌ماندگی چشمگیری در مناطق روستایی نسبت به شهرها مشاهده گردد. این واقعیت كه درآمد روستائیان نسبت به شهرنشینان کمتر می باشد و روستائیان بطور نسبی از خدمات اجتماعی ناچیزی برخوردار هستند اجتناب ناپذیر است. كه به آسیب‌پذیرتر شدن جامعه روستایی در مقایسه با سایر مردم یك جامعه شده است. گواه این استدلال نیز مهاجرت چشمگیر آنها به سمت شهرها به دلایل مختلفی از جمله پراکندگی جغرافیایی روستاها, عدم ارایه خدمات اجتماعی، خرده مالكی بودن كشاورزی، محدودیت منابع ارضی (در مقابل رشد جمعیت)، و عدم‌مدیریت صحیح مسؤولان می باشد. به همین جهت رفع فقر شدید مناطق روستایی,ارتقای سطح و کیفیت زندگی روستاییان, ایجاد اشتغال و افزایش بهره‌وری در جوامع روستایی تنها با اجرای برنامه توسعه روستایی امكان پذیر خواهد بود. برنامه‌های توسعه روستایی جزئی از برنامه‌های توسعه هر کشور محسوب می‌شوند که برای بهبود ساختارهای اجتماعی-اقتصادی جامعه روستایی بکار می‌روند. بنابراین توسعه روستایی را می‌توان عاملی در بهبود شرایط زندگی افراد متعلق به قشر کم‌درآمد ساکن روستا و خودکفاسازی آنان در روند توسعه کلان کشور دانست. لذا با توجه به تعریف جامعه روستایی که دارای ابعاد اجتماعی مختلف می باشد صرفاً توسعه کشاورزی نمی تواند نقشی در توسع روستایی داشته باشد و نیازمند توسعه در ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی و به ویژه فرهنگی می باشد. راهبردهای متنوعی در مورد توسعه روستایی مطرح شده اند. یكی از این راهكارها بهبود زیرساخت های روستایی می باشد. در واقع زیرساخت‌های روستایی را می‌توان سرمایه‌های عمومی و اجتماعی روستاها و حتی یك كشور دانست. توسعه زیرساخت‌های اجتماعی, اقتصادی و فرهنگی باعث بهبود شرایط و کیفیت زندگی و معیشت مردم محلی و ارتقای کارایی زندگی اجتماعی و اقتصادی آنان خواهد شد. بعنوان مثال, توسعه زیرساخت‌های اجتماعی همچون تسهیلات و خدمات بهداشتی و آموزشی, باعث بهبود کیفیت منابع انسانی و افزایش توانایی‌های آنان در جایگاه‌های فردی و اجتماعی خواهد شد. استراتژی دیگری كه در این زمینه می تواند راهگشا باشد دگرگونی کلی در بخش کشاورزی است به طوریکه این تحول باعث کاهش کمبود مواد غذایی در کشور و مشکلات کشاورزی گردد. بهبود مدیریت های زراعی، اصلاحات اراضی و ایجاد شركت های سهامی به منظور یكپارچه كردن اراضی از اقدامات عملی مناسب در این زمینه محسوب می گردد. استراتژی سوم صنعتی‌نمودن روستاها می باشد. بر خلاف آنچه توسعه کشاورزی در فرآیند توسعه روستایی از اهمیت بالایی بر خوردار است، اما در عین حال باید با توسعه فعالیت‌های صنعتی به ویژه فعالیت های صنعتی مرتبط با كشاورزی همراه شود. با توجه به محدودیت اراضی در روستاها، كشاورزی صرفا نمی تواند اشتغال کافی و بهره‌وری ایجاد نماید. لذا به منظور توسعه جوامع روستایی و كاهش مهاجرت، اشتغال زایی سودآور همراه با توسعه كشاورزی لازم می باشد. به نظر می رسد اجرای راهكارهای فوق بتواند تا حد قابل توجهی در توسعه پایدار روستاها نقش داشته باشد. اگرچه بسیاری از آمارها نشان می دهد كه برنامه های توسعه ای اجرا شده در كشور در راستای توسعه یكپارچه روستایی نبوده و بین توسعه روستایی به معنای واقعی آن با توسعه روستایی به ظاهر اجرا شده تفاوت‌های بسیار زیادی وجود دارد. بنابراین در صورتیكه در برنامه‌های آینده نیز مسیر توسعه یكپارچگی روستایی دنبال نشود، نه تنها نواحی روستایی به توسعه نخواهند رسید، بلكه آثار توسعه نیافتگی به سایر مناطق كشور از جمله فضاهای شهری نیز تسری پیدا خواهد كرد و باعث ایجاد اختلال در توسعه ملی خواهد شد. به نظر می رسد جهت نیل به توسعه پایدار در روستاها وجود همخوانی مناسب بین اهداف كمی و قابلیت‌ها و محدودیتها ضرورت داشته باشد. لذا با توجه به اینكه توسعه كشاورزی صرفا به توسعه جوامع روستایی نخواهد انجامید تهیة برنامة جامع توسعة روستایی تنها در یك وزارتخانة نمی تواند كمكی به توسعه كشاورزی نماید. بنابراین توسعة روستایی مستلزم مشاركت نهادها و دستگاههای مختلف دولتی و غیردولتی می‌باشد و این امر نیز بدون تاسیس سازمانی مرتبط محقق نخواهد شد. راه كارهایی برای ماندگار كردن روستاییان در روستاها یارانه برای تولید : به نظر یارانه باید در جایی توزیع شود كه تولید صورت می گیرد و دقیقاً در رابطه مستقیم با تولید توزیع شود. دولت برای ماندگار كردن روستاییان باید كار گروه هایی از اقتصادانان، جامعه شناسان و متخصصان امور روستایی، كشاورزی را در هر استان به كار بگیرد و از آنها بخواهد در مدت زمانی معین یك برنامه منسجم كاربردی ارائه دهند. هر استان، یك روستای پایلوت : پیشنهاد می شود در ابتدا، یك روستای متوسط الحال از هر استان به عنوان نمونه (پایلوت) انتخاب شود و این مسایل مورد مطالعه قرار گیرد: ـ بررسی استعدادهای روستا و امكانات موجود ـ سرمایه گذاری های موردنیاز ـ بررسی دقیق هزینه ها و هزینه یابی ـ میزان اشتغال جدید معتبر از این سرمایه گذاری ها ـ بازدهی در مدت زمان مشخص - تدوین برنامه دقیق و زمانبندی شده همزمان با این برنامه، كارشناسان اجتماعی – اقتصادی نیز هزینه های اجتماعی و اقتصادی یك مهاجر (از روستا به شهر) را بررسی و به دولت ارائه دهند تا سرجمع هزینه های مهاجرت میلیونها روستایی و نیز سرانه هزینه مهاجرت هر روستایی به شهرها و تبعات آن كه به دولت و اقتصاد تحمیل می گردد تعیین شود. سپس دولت ۳۰ نمونه روستای مكانیزه در ۳۰ استان با هدف: حفظ نیروهای روستایی ساكن -ارتقاء سطح بهره وری و كارآیی نیروی انسانی و امكانات موجود ـ بازگرداندن روستائیان مهاجر و خانواده هایشان ـ برقراری سیستم مهاجرت از شهر به روستا (مانند بازنشستگان جوانان بی كار و ...) را ایجاد و عملیات اجرایی جدی (نه شعاری) را آغاز نماید تا هر روستایی بتواند پس از یك پارچه سازی اراضی مشاركت در احداث باغ یا مزرعه مكانیزه و مدرن داشته باشد. ضرورت های طرح : در این راستا ضرورت دارد. - با هدف توجیه اقتصادی، بخشی از هزینه های تسطیح و یكپارچه سازی اراضی از محل كمك های بلاعوض (و با تشخیص موقعیت منطقه توسط دولت ) پرداخت شود. ـ سیستم های نوین آبیاری با هدف صرفه جویی در مصرف آب و افزایش تولید در همین اراضی توسعه یابد و بخشی از هزینه ها با هدف توجیه اقتصادی هر طرح بلاعوض و الباقی نیز به صورت اقساط توسط بانك كشاورزی دریافت گردد. (این امر بستگی به شرایط محل و روستا ارزیابی دولت ضرورت یارانه دادن یا ندادن دارد) ـ همزمان با ارایه طرح، هر روستایی بتواند با احداث واحدهای كوچك تولیدی از قبیل مرغداری، گاوداری، گوسفندداری و یك گلخانه و حوضچه پرورش ماهی در محدوده خانه و مزرعه شخصی خود، نیاز مواد غذایی این خانواده را تامین و تولیدات مازاد را از طریق تعاونی به فروش برساند. ـ تهیه و ارایه نقشه های ساختمان مسكونی سالم و ضدزلزله انبارهای نگهداری محصول و سایر موارد برای اجرا در روستاها ـ ایجاد یك سازمان مركزی یا تعاونی محلی با عضویت و سرمایه گذاری روستاییان كه توان ساماندهی تهیه مواد اولیه (نهاده های كشاورزی و دامی) تولید و توزیع در بین خانوارهای روستایی و همچنین جمع آوری محصولات مجتمع های تولیدی كوچك، درجه بندی، بسته بندی و ارسال به مراكز عرضه و توزیع شهری داشته باشد. ـ حمایت دولت از كارآفرینان و سرمایه گذاران برای حضور در روستاها و ایجاد اشتغال پایدار و مشاركت در امر تولید با وضع مقرراتی صحیح (از جمله پذیرفتن حق تصمیم گیری كارفرما مبنی بر حذف نیروهای ناكارآمد و اخراج آنها، معافیت های بیمه ای، معافیت های مالیاتی، معافیت در تعرفه های گمركی برای ورود ماشین آلات، پرداخت تسهیلات ارزان و ...) یا امكان احیاء اراضی حاشیه روستاها و باغات كه معارض خصوصی ندارد. توجه داشته باشید در حال حاضر میانگین تولید در روستاها یك سوم الی یك پنجم استاندارد برداشت محصول در واحد سطح یا در مقیاس تولیدات جهانی است. چون كشاورزی معیشتی در قطعات كوچك با ابزار سنتی و بدون انگیزه صورت می گیرد اما اگر افراد متخصص كار بلد و كارآزموده و طراحان قوی به كار گرفته شوند (نه اینكه صرفاً افراد بی كار یا تحصیلكرده های ناوارد با هدف جلوگیری از نارضایتی به كار گمارده شوند) و موارد یاد شده عملی شود قطعاً كشاورزی می تواند رقیب صنعت باشد. با توجه به اینكه امروز یك هكتار زراعت یا باغبانی مجهز و مدرن می تواند در حدود دویست میلیون ریال درآمد سالانه داشته باشد در صورت اجرای طرح های فوق مسلماً روستایی احساس بی نیازی به شهر و شهرنشینی خواهد داد. نمونه های موفق مهاجرت معكوس: در حال حاضر در آلمان در روستاهای حاشیه شهرها اراضی مستعد را در قطعات ۱۰۰۰ و ۲۰۰۰ متری تجهیز كرده در اختیار بازنشستگان علاقمند به تولید قرار می دهند تا فرد بازنشسته یك سرگرمی مفید داشته و با توجه به كاهش حقوق، بتواند كمك هزینه زندگی را تامین كند ضمناً در اثر بی كاری افسرده نشود و با این كار، بخشی از مشكلات و پیامدها و هزینه های اجتماعی از دوش صندوق های بازنشستگی و دولت برداشته می شود. در هلند معلمین بازنشسته برای تدریس تقویتی و آموزش های آسان تر به روستاها و مراكز تولید دعوت می شوند تا به نوعی در آموزش روستاییان و به طور غیرمستقیم در تولید مشاركت داشته باشند. در كالیفرنیا اراضی ۱۰ هكتاری دارای آب و امكانات كشت و زرع برای متقاضیان (اعم از بازنشستگان، افراد بی كار و كارگران) علاقمند به بازگشت به روستا آماده است. جذابیت ریشه شهرها دوباره احیا شود : درست است كه روستاها ریشه شهرها هستند اما یك مشكل اساسی این است كه روستاها به دلایل سنتی و فرهنگی از مشاركت در تولید همگانی، یك پارچه شدن اراضی و بعضاً استفاده از روش های نوین تولید استقبال نمی كنند. عادت كردن به وضع موجود و تن دادن به شرایط كم كاری و بی پولی بزرگترین مشكل كشاورز روستایی است. اما اگر شرایط به نحوی تغییر یابند كه ارتقای كیفیت زیستی و امكانات در روستا همراه با ارتقای سطح درآمد كشاورزی از هر واحد سطح، زندگی در روستا را جایگزین جذابی برای محیط آلوده پرهزینه شهری بسازد رونق اقتصادی در روستاها، اطرافیان و خانواده های مهاجر را به روستاها خواهد كشاند و مهاجرت، روند معكوس خواهد یافت. بازنشستگان با امید به زندگی در هوای سالمتر از شهرنشینی و یك مصرف كننده صرف، به روستانشینی با موقعیت تولیدكننده روی خواهند آورد. امروزه گرانی مسكن شهری، شرایط استثنایی برای تشویق به بازگشت شهرنشینان به روستا را فراهم آورده چنانكه امكان تبدیل مسكن گران قیمت شهری به مسكن بهتر در شرایط زیست محیطی سالم تر و آرامش بیشتر(در روستا) همراه با مشوق های دولتی و ایجاد همزمان امكانات رفاهی بیشتر در روستاها بگردد قطعا نه تنها مهاجرت به روستا جذابیت خواهد یافت بلكه در مدت كوتاهی پیشگیری در روند رشد قیمت مسكن شهری نیز به وقوع خواهد پیوست. با افزایش جمعیت روستاها، مهندسان، پزشكان، معلمان و سایر دانش آموختگان بی كار، شایق حضور، سكونت و خدمات رسانی در روستاها می شوند، واسطه ها، دستفروش ها، خوش نشین ها نیز موقعیتی برای فعالیت مولد می یابند. اینجاست كه روستاها آباد و فعال می شوند. www.khanabad.ir 00Facebook Google+ Twitter
تقی | پنجشنبه 19 فروردين 1389 | 9 سال پیش776 بازدید
لطفا جهت ارائه نظر وارد شوید