گذری بر ابنیه تاریخی نراق

گذری بر ابنیه تاریخی نراق
شهر نراق در 15 کیلومتری مسیر دلیجان به کاشان واقع شده است و از سال 1339 به بعد با تاسیس شهرداری از نظر تقسیمات کشوری شهر محسوب شد. نراق به علت محاصره از سه طرف توسط کوه‌ها دارای آب و هوای کوهستانی است و وسعت شهر حدود 70 کیلومتر است. محاصره کوههای بلند و ارتفاع زیاد از سطح دریا آب و هوای معتدل کوهستانی مطلوبی را در نراق ایجاد کرده است. چشمه‌ها و قنات‌های موجود در دامنه کوه‌های اطراف طراوت خاصی را به شهر بخشیده، بطوری‌که در فصل تابستان مسافران زیادی را از شهرهای همجوار به این سمت می‌کشاند تا از باغ‌ها و مناطق خوش آب و هوای نراق استفاده کنند. ابن‌بطوطه مراکشی در سفرنامه خود آورده است که "نراق قصبه‌ای است با هزار باب خانه که با داشتن آبی کم دارای باغات فراوانی است." وجه تسمیه نراق در خصوص اسم نراق چند نقل متفاوت وجود دارد. عده‌ای شکل‌گیری نراق به صورت امروزی را به بعد از ورود اسلام به منطقه دانسته که نام آن را گرفته شده از حروف در هم‌ریخته قرآن می‌دانند. گروهی معتقدند نام نراق از ستاره‌ای گرفته شده است و آخرین نقل که به نظر می‌رسد صحیح‌تر نیز باشد آن است که نراق از دو کلمه نر و عراق استخراج شده است. نر به معنای بلندی و عراق گرفته شده از منطقه عراق عجم (استان مرکزی فعلی) است که به مرور زمان به نراق به وزن عراق به معنای بلندترین منطقه عراق عجم معروف شده است. آنچه روشن است اینکه نراق به شکل امروزی پس از ورود اسلام به وجود آمده و پیش از آن شامل چند سکونتگاه پراکنده بوده است. عمده ساکنان این مناطق گبرها و آتش‌پرستان بوده‌اند و در حال حاضر در اطراف نراق تپه‌های باستانی از این اقوام به جای مانده است. تپه گرینان در شمال‌شرقی نراق از جمله سکونتگاه‌ها و معابد پیش از اسلام این اقوام در منطقه است. شهر نراق دارای بناهای تاریخی متعددی است که در ادامه به معرفی آنها پرداخته شده است. بازار شمس السلطنه این مجموعه به عنوان یکی از زیباترین اماکن تاریخی شهر نراق، متعلق به دوران قاجار است. بانی این مکان فردی به نام حاج محمد نراقی معروف به حاجی‌خان است. این مجموعه بهترین دلیل و گواه بر رونق کسب و تجارت در سالیان گذشته شهر نراق است. نراق از شهرهای مسیر جاده ابریشم است و به لحاظ قرار گرفتن در مسیر شهرهای بزرگی چون کاشان، اصفهان، اراک و همدان در گذشته از کانون‌های تجارت در منطقه محسوب می‌شده، ولی در سالیان اخیر موقعیت تجاری گذشته خود را از دست داده است. تاجرسراها و کاروانسراها در مجموعه بازار و کاروانسرا زیباترین آثار معماری عصر قاجار به چشم می‌خورد. درهای گره‌کاری شده مجموعه تاجرسرا که از زیباترین قسمت‌های این بخش است چشم هر بیننده‌ای را ساعت‌ها به خود مشغول کرده و به اعماق تاریخ و تمدن مردم این دیار می‌برد. مجموعه کاروانسراها از 2 طبقه تشکیل شده است . طبقه اول محل نگهداری چهارپایان و طبقه فوقانی به استراحتگاه تجار اختصاص داشته است. در جنب این مجموعه محل‌های خاصی برای نگهداری شترها وجود داشته که به اصطلاح محلی آنها را عصارخان می‌نامند. تعداد زیادی از مردم شهر نراق از راه خدمات‌رسانی به کاروانیان امرار معاش می‌کردند و نقل است که در 100 سال گذشته 15نانوایی در کار تهیه نان برای کاروان‌های تجاری فعال بوده‌اند و این خود بهترین شاهد بر رونق تجارت شهر نراق است. آب‌انبارها آب‌انبارهای شهر نراق از شاهکارهای معماری دوره قاجار این شهر به شمار می‌روند که به علت نزدیک بودن به معماری کاشان از اصالت خاصی برخوردارند. نراق در قدیم‌الایام از سه محله تشکیل می‌شده که هر کدام داری مرکزیت خاص خود بوده و در این مراکز مسجد، حسینیه، حمام و آب‌انبار مجزا داشته است. در حال حاضر آب انبار هر سه محله شهر نراق ( یائین، بالا، بازار ) پابرجا است و اکنون آب‌انبار محله بالا آبگیری و مردم از آب بسیار خنک و گوارای آن در ایام تابستان استفاده می‌کنند. آب‌انبار محله بالا: این آب انبار در مرکزیت محله بالای شهر و در مجاورت حسینیه و مسجد جامع نراق قرار دارد و توسط یکی از تجار شهر نراق به نام حاج مهدی‌نراقی احداث شده است. آب‌انبار محله پائین: این محله از قدیمی‌ترین محله‌های شهر نراق است که در آن مسجد امام‌حسن که قدیمی‌ترین بنای شهر نراق است قرار دارد. در مجاورت این مسجد فرد خیری به اسم حاج عبدالباقی نراقی نزدیک به 180 سال پیش آب انبار و حسینه‌ای را احداث و برای حفظ و نگهداری آن مقداری زمین مرغوب کشاورزی خود را نیز وقف کرد تا عایدات آن صرف نگهداری بنا شود. آب‌انبار محله بازار: این آب‌انبار در ورودی بازار احداث و از 2 آب‌انبار دیگر شهر کوچک‌تر است. اطلاعات خاصی از بانی آن در دست نیست، ولی به احتمال زیاد به هنگام ساخت مجموعه بازار و کاروانسرا مرحوم شمس‌السلطنه نراقی جهت استفاده مسافران و کاروان‌های تجاری احداث شده است. متاسفانه مخزن این مجموعه تخریب و از آن تنها سردر و ورودی به محل شیرآب باقی مانده است. خانه‌های قدیمی از جاذبه‌های دیدنی شهر نراق وجود خانه‌های قدیمی بسیار فراوان آن با قدمت بیش از چندصد سال است. به علت رونق تجارت در شهر نراق بخصوص در دوران قاجار محله‌ای جدید در شرق نراق شکل گرفت که در آن افراد متمکن خانه‌های بسیار زیبا و دیدنی احداث کردند که در حال حاضر این خانه‌ها به مجموعه‌ای از خانه‌های تاریخی شهر بدل شده و نماد معماری دوران قاجار محسوب می‌شود. این خانه‌ها اغلب از هشتی، بیرونی، اندرونی، میهمان‌پذیر، مطبخ، محل نگهداری چهارپایان، محل اسکان خدمه و بادگیر‌های خشتی جهت خنک کردن فضای داخل منزل تشکیل شده‌اند. از امتیازات منحصر به فرد این‌خانه‌ها که به اعتراف کارشناسان معماری در هیچ کجای ایران مشابه آن وجود ندارد جریان آب زیرزمینی است که تمامی این خانه‌ها را مشرب کرده و در نهایت به میادین اصلی، حمام عمومی، حوض‌خانه و بازار شهر منتهی می‌شده است. اغلب درهای این منازل گره‌کاری، همراه با شیشه‌های رنگی و مشبک است که به بنا جلوه‌ای ویژه بخشیده است. تزئینات به کار رفته در این خانه‌ها در عین سادگی بسیار زیبا و دیدنی است و شاهکارهای استفاده از کاهگل و گچ را می‌توان در این بناها مشاهده کرد که چگونه معمارهای توانمند گذشته از حداقل امکانات بهترین و ماندنی‌ترین اثرها را خلق و برای نسل‌های آینده به یادگار گذاشته‌اند. از جمله خانه‌های دیدنی شهر نراق که عمدتا به همت بازماندگان تا بحال پابرجا مانده و از ویرانی آنها جلوگیری شده است می‌توان منزل فاضلین نراقی، منزل مرحوم حاج‌تقی‌خان رئوفی، منزل مرحوم محمد‌رئوفی، منزل غلامحسین‌خان نراقی، منزل علیرضا‌خان یوسفی نراقی، منزل حاجی‌خان نراقی، منزل مرحوم آمیرزا منصور و منزل فروغی‌ها را نام برد. (از سایت خبری "میراث آریا" / chtn.ir00Facebook Google+ Twitter
ز.ر | سه‌شنبه 1 شهريور 1390 | 8 سال پیش1175 بازدید
لطفا جهت ارائه نظر وارد شوید