رونق گردشگری روستایی در ایران

رونق گردشگری روستایی در ایران
مقدمه :گردشگری و توریسم هم اکنون یکی از درآمدزا­ترین صنایع جهان است. بر اساس گزارش سازمان WTO صنعت توریسم تا سال 20۱۵ اولین صنعت درآمدزا و سود آور جهان خواهد بود.در کشور ما نیز ظرفیت­ها و قابلیت­های بسیار زیادی برای جذب گردشگری وجود دارد که می­تواند باعث گردش سرمایه و سود­آوری برای عده زیادی از مردم و به خصوص جوانان باشد. یکی از اشکال جهانگردی، روستا­گردی و اکو­توریسم است که می­تواند با جذب توریست­های داخلی، بسیار درآمدزا و پر­رونق باشد.بسیاری از ما تمایل به تکرار لذّتی داریم که از آرامش یک اقامت اتفاقی در دهکده­ای دوردست تجربه کرده­ایم. برای بسیاری از ما، بدون وجود خویشاوندی در چنان جایی از میهن، تکرار چنان تجربه­ای ممکن نیست.مؤسسات توریستی هم تا تقاضای مؤثر با توجیه اقتصادی مناسب برای سفر به جایی وجود نداشته باشد، اقدام به تاسیس تور گردشگری نمی­کنند. چنین تقاضایی در حال حاضر یا ناشناخته است یا غیر قابل رقابت با تورهای موجود، اما نشانگانی از تغییر وضعیت در جامعه به چشم می خورد.گردشگری به طور عام و اکو­توریسم و روستا­گردی بطور خاص جزو نیاز های شهروندان در می­آید.برای تکرار لذتی که از آرامش یک اقامت اتفاقی در دهکده­ای دوردست تجربه کرده­ایم ، می­توان ساز وکارهایی اندیشید که شهروند متقاضی را میهمان یک جریان سامان­یافته در روستا کند. در چنین ساز وکارهایی بی­نیاز تجهیزات سخت­افزاری عریض و طویل می توان به نیاز شهروندان پاسخ اقتصادی داد و آن­را در چارچوب برنامه های توسعه­ای کشور تعریف و سازماندهی کرد.این رویکرد به گردشگری روستایی می­تواند در برنامه مدیریت روستایی جایگاهی ویژه یافته و روستا را از جایی برای تهیه قوت روزانه شهروندان به جایی برای آرامش آنان تبدیل نماید. طرح مسئله :بیان این مطلب که کشور ما دارای جاذبه­ها­ی فراوان تاریخی، طبیعی برای جذب گردشگر است، موضوعی تکراری و شاید ملال آور است. امّا در این مقاله تلاش می­کنیم که توجه مخاطب را به رشته خاصی از گردشگری یعنی "روستا گردی-گردشگری روستائی " جلب کنیم.روستا در توسعه پایدار و برنامه­های کلان اقتصادی و اجتماعی دارای ارزش و جایگاه ویژه ای است اما سیاست­های چند دهه اخیر باعث شده که روستاها عموماًً از سکنه خالی شوند و مردم آن به حاشیه شهر­ها هجوم آورند، پس جهت حفظ و توسعه و ایجاد انگیزه برای باز­گرداندن روستاییان به روستاها و حفظ باقیمانده آنها باید تمهیداتی اندیشید.توسعه گردشگری روستایی می تواند از چنین دیدگاهی مورد توجه قرار­گیرد .طبیعی است هر کسی اعم از روستایی و شهری علاقه دارد در مکانی زندگی و فرزندانش را تربیت کند که از امکانات رفاهی و معیشتی بالنّسبه خوبی برخوردار باشد. یکی از راه­های حفظ و ارتقاء سطح زندگی در روستا توجه به روستا­گردی است. اغلب مردم علاقه­مند هستند پس از چند ماه کار و فعالیت، چند روزی را به تفریح و استراحت بپردازند. معضلات روز افزون زندگی در شهر، علاقه و توجه شهر­نشینان را به سمت طبیعت باز­گردانده­است که برای مسافرت و تفنّن اغلب شهرهای مشخص و محدودی را انتخاب می کنیم بدون آنکه حتی به روستاها و اماکن در قلب طبیعت که بسیار دیدنی و جالب هستند، فکر کنیم.اغلب ما برای گذراندن تعطیلات به شمال کشور و شهرهای جنوب دریای خزر یا اصفهان، شیراز، مشهد، تبریز، و چند شهر بزرگ دیگر فکر می کنیم. مگر آنکه استثنائاً در روستایی یا دهی ، فامیلی یا دوستی داشته باشیم وبه هوای دیدار او به روستا برویم.در حالی که روستاهای مختلف ایران دارای نقاط دیدنی و آب وهوای متنوع و امکانات بالقوه مناسبی هستند که می­تواند نیازهای تفریحی مسافران شهری و حتی خارجی را برآورده سازد.روستا گردی و رفت­و­آمد مسوولان و مسافران به روستاها می­تواند سطح درآمد و زندگی را در آن­جا بالا ببرد و مانع مهاجرت روستائیان به شهرها شود. ضمن آنکه باعث رونق فعالیت­های جنبی اقتصاد روستایی از قبیل صنایع دستی، سفالگری، شیشه گری، قالی­بافی و... می شود. فرضیه : بررسی و توجه به توانایی­ها و استعدادهای روستا می­تواند رقم بالایی اشتغال، در روستا ایجاد کند تا جایی­که روستاها بدون نیاز به دریافت یارانه و سرمایه گذاری­های هنگفت اولیه به سطح مطلوبی از خودکفایی برسند. در این صورت هم به نیاز تفریح و تفرج و بازگشت به طبیعت شهرنشینان پاسخ داده می­شود وهم به بالا رفتن درآمد و امکانات و سطح زندگی در روستا وهمچنین از مهاجرت روستائیان به حاشیه شهرها جلوگیری و پیش­گیری می­نماید. برای اینکه بتوان به این هدف دست یافت باید طرح­های مدون و مشخص وزمان­بندی­شده تهیه نمود و مرحله به مرحله آن را به اجرا گذاشت. ارائه خدمات رفاهی و اقامتی به گردشگران در روستاها باید از منابع خود روستا باشد، ضمن آنکه در هر گام باید حفظ محیط زیست را در نظر داشت. چرا که تجربه نشان داده است که ورود مسافران به تعداد زیاد در مناطقی خاص منجر به آسیب دیدن طبیعت آن منطقه و از بین بردن آن شده است.با چنین ملاحظاتی پایداری جهانگردی در هر کشوری بستگی کامل به حفظ ذخائر و جاذبه­های طبیعی و فرهنگی و اجتماعی آن دارد.در سال 1987 کمیسیون جهانی محیط زیست و توسعه (WCED)توسعه پایدار را به صورت توسعه­ای که پاسخگوی نیاز های امروز است بدون آنکه قابلیت نسل­های آینده را برای برآوردن نیازهای خود مخدوش سازد تعریف کرده است.اما برای توسعه روستا­گردی باید مشارکت روستاییان را جلب نمود. به این منظور باید در سطح روستاها و فراتر از آن در سطح شهرها و کل کشور دست به فعالیت­های تبلیغی و توجیهی زد. وبا نشان دادن نمونه موفق که در نقاط دیگر ایران و جهان انجام شده، آنان را به این طرح جلب نمود و پی­آمد های مثبت و سازنده آن را به آنها نشان داد. همزمان با این اقدام ضروری است توجه شهرنشینان را به مزایا و نکات مثبت گردش و اقامت در روستا جلب نمود. و آنان را تشویق کرد تا از این نوع سفرها استقبال کنند. برای نیل به این هدف نیز تبلیغات رسانه ای و محلی و حتی تبلیغ و توجیه دانش آموزان در مدارس بسیار مؤثر است. همچنین معرفی اقامتگاه­ها و مکان­های تفریحی و ورزشی به نسبت ارزان در روستاها می­تواند برای شهرنشینان بویژه گروه­های سنی جوان­تر، انگیزه­ای جهت حضور در روستا ایجاد کند. با تبلیغ این نکته که گردش و مسافرت لزوماً برنامه­ای پرخرج و پرهزینه برای خانواده ها نیست، می توان با هزینه کم و ناچیز با استفاده از امکانات موجود در روستاها به گردشگری پرداخت و از لذّات آن بهره مند شد. مهمترین هزینه سفر در کشور ما هزینه حمل و نقل و اقامت است. می توان با دادن تخفیف های فصلی، از جهت حمل و نقل و اقامت در فصل­های کم مسافر، مسافرت را در تمام طول سال تداوم بخشید. اکوتوریسم (Ecotourism):گردشگری طبیعت که اکوتوریسم نامیده می شود، به­عنوان یکی از حوزه­های گردشگری هم­اینک در تمام جهان مطرح است. اکوتوریسم به آن حوزه از گردشگری اطلاق می­شود که مبتنی بر مسافرت هدفمند به مناطق نسبتاً طبیعی برای مطالعه، لذّت­جویی و استفاده معنوی از مناظر، گیاهان و جانوران و هر نوع جنبه فرهنگی معاصر و یا گذشته موجود در این مناطق باشد. در اکوتوریسم تغییرات کمتری بر پیکر محیط­زیست ایجاد می­شود و ضمناً این نوع فعالیت عوامل زیربنایی کمتری طلب می­کند. اکوتوریسم می­تواند از چند ساعت تا چند روز و حتی چندهفته اقامت در محیط طبیعی و روستایی را در بر­گیرد. برای اینکه بتوان اکوتوریسم را در زمان طولانی و برای همیشه حفظ کرد باید به شاخص­هایی مانند شاخص استرس محیطی، شاخص استرس اجتماعی و حتّی شاخص استرس اقتصادی توجه کرد. تغییر ناگهانی هر کدام از اینها می تواند عواقب زیانباری را برای اکوتوریسم در پی داشته باشد. از این­رو فعالیت­های تبلیغاتی باید هماهنگ و مناسب با ظرفیت­های مناطق هدف گردشگری باشد. اهداف :جلب مشارکت روستاییان در زمینه اکوتوریسم و تشویق شهرنشینان به روستاگردی و اقامت در روستا الف) جلب مشارکت روستاییان : تقویت صنعت گردشگری و روستاگردی به عنوان شاخه­ای از آن نیازمند تهیه و اجرای برنامه­های توسعه روستاگردی است که اوّلاً موجب اشتغال جوانان در مشاغل خدماتی روستاگردی شده و ثانیاً بهبود وضعیت سکونت­گاه­های روستایی را در­پی­خواهد داشت. به این منظور می­توان خانه­ها و اقامت­گاه­های بومی و روستایی را بدون ایجاد تغییرات کلی و ماهوی، تنها با بهسازی و تغییر و بالا­بردن و استاندارد­کردن وضعیت بهداشتی به صورتی درآورد که مسافران در تمام یا قسمتی در آن اقامت کنند. بهترین نمونه این خانه­ها اقامت­گاه­های روستایی و شهری در سواحل دریای مازندران است. وجود دریا و جنگل در آن منطقه باعث شده که مردم شهرهای دور از آن، علاقه­مند به گذراندن چند روزی از سال به خصوص در فصل تابستان در آنجا باشند. پس مردم این منطقه در چند ماهی از سال با هجوم مسافران مواجه می­شوند. از آنجا که امکان اقامت تمام مسافران در هتل ها و مسافرخانه ها وجود ندارد به طور خود به خود ساکنان بومی آن منطقه آموخته­اند که می­توانند با اجاره دادن تمام یا بخشی از امکانات اقامتی­شان برای خودشان درآمدی موقت کسب کنند.درآمدی موقت که درایامی از سال مستمر باشد. به این منظور باید خانه­های خود را در سطح قابل قبولی از جهت بهداشت و اقامت موقت نگه­دارند تا بتوانند با قیمت بالاتری به متقاضیان، خدمات ارائه کنند. هر چه این خانه ها تمیزتر، جدیدتر و مجهزتر باشد مبلغ دریافتی بابت اجاره کوتاه مدت آن بیشتر خواهد بود. بسیاری از اهالی این منطقه خدمات بیشتری از تأمین اقامتگاه به مسافران ارائه می­کنند. خدماتی مانند تهیه غذا، گرداندن در منطقه، راهنمایی در کوهنوردی و شکار و صید ماهی، گردش در جنگل، فروش وسایل تزیینی و منابع دستی خانگی، فروش غذاها و ترشیجات محلی و ... هر کدام از این فعالیت­ها برای فرد بومی در آمدزا خواهد بود.برای ارائه این خدمات نیز معمولاً نیاز به سرمایه­گذاری اولیه هنگفت وجود ندارد و اهالی می­توانند با امکانات محلی این فعالیت­ها را انجام دهند . برای رواج این رفتار در سایر شهرها و روستاهای کشور که در کنار دریا و سر راه نیستند، اما جاذبه های ناشناخته­ای دارند که می­تواند برای بسیاری از مردم جالب و دیدنی باشد و در کوتاه مدت به یک هنجار اجتماعی تبدیل شود، باید از سوی موسسات خصوصی و دولتی فعال در زمینه جهانگردی، اقدامات اجرایی و تبلیغاتی صورت پذیرد. این اقدامات باید ناظر به برنامه های کوتاه مدت باشد و با روشهای علمی از عواقب و تبعات منفی احتمالی آن پیشگیری به عمل آید. همین روش را می توان در کشورهای توسعه یافته مشاهده کرد. در آمریکا و کشورهای اروپایی در مقابل بسیاری از خانه­های روستایی و خانه­هایی که در دهکده­های بین راه یا بنادر پر رفت و آمد وجود دارند تابلویی نظر را جلب می­کند که بر روی آن نوشته شده : BED+BREAKFAST ؛ یعنی می­توان در این خانه شب را خوابید و صبحانه صرف­کرد. زندگی در وضعیت واقعی و روزمره سکنه هر روستا و آشنایی با نحوه زندگی و تغذیه و روابط بین مردم از مزایای این نوع سفرهاست. اغلب اوقات بین مسافران و میزبانان الفت و دوستی پدید می­آید که می تواند سالها ادامه پیدا­کند و در مواردی برای هر دوطرف مفید فایده باشد. حضور مسافران در خانواده­ها و خانه­های روستایی باعث تأثیرات متقابل اجتماعی و فرهنگی خواهد بود. البته باید توجه داشت که این تأثیرات می تواند بصورت مثبت و منفی باشد، برای مثال هنرهای بومی که وقتی از منظر عرضه و تقاضا تعریف شوند شکلی دیگرگون می یابند. یعنی کیفیت هنری به کمیّت اقتصادی تبدیل می شوند. بنابراین هرچند منشأ درآمد است، ممکن است از حیث اصالت هنری دچار کاستی گردد و به گونه­ای مشتری پسند عرضه­گردد. یکی دیگر از آثار منفی ورود گردشگران به روستاها تفاوت فرهنگی و رفتاری این دو گروه است که برای دو طرف می تواند مشکل آفرین باشد. پس گردشگران پیش از عزیمت به محل خاص باید تا حدودی خرده­فرهنگ­های جامعه مهمانپذیر را مطالعه نمایند و به تفاوت بین رفتارها و هنجارها که در جوامع مختلف بشری وجود دارد توجه کنند.البته باید به وجوه مثبت این تعامل فرهنگی نیز توجه داشت. به هر حال در جهان امروز ارتباط فعال و همزیستی و تعامل با دیگران امری ضروری و اجتناب ناپذیر است و باید از بعضی تغییرات و تأثیرات فرهنگی نیز استقبال نمود. چرا که منجر به ارتقاء سطح زندگی و دانش افراد می­شود. ب) فرهنگ سازی در شهرها برای انتخاب روستا با هدف تفریح و تفرج :همانطور که اشاره کردیم در بین ما ایرانیان کمتر دیده می­شود که کسی به عنوان مسافرت و تفریح به روستا سفر کند. به جز قشر خاصی از مردم که اغلب افراد تحصیلکرده می­باشند مردم علاقه دارند به شهرهای بزرگ مسافرت کنند. پس باید برای مردم عادی انگیزه سفر به روستا ایجاد کرد. این عمل با کمک رسانه های گروهی و آموزش های منظم و مستمر ممکن است. تصویری که بیشتر افراد از سفر دارند اقامت در مسافرخانه و هتل های لوکس است. در صورتیکه این نوع سفر هزینه زیادی را به خانواده تحمیل می­کند به طوریکه اغلب از سفر منصرف می­شوند. اما اگر این فرهنگ در بین مردم جا بیافتد که می­توان به روستاها رفت و با کمترین هزینه در اقامتگاههای تمیز و راحت روستاییان اقامت کرد، هر خانواده­ای می تواند سالی چند بار به سفرهای چند روزه برود.به خصوص که تنوع آب و هوایی و فرهنگی و تاریخی مناطق مختلف ایران، انتخاب های متعدد و پرشماری را در مقابل روستاگردان قرار خواهد داد. یکی از گروه­هایی که می­توانند این فرهنگ را در خانواده تبلیغ کنند دانش آموزان مدارس هستند که هر روز در کلاس های درس حاضر می­شوند. اگر برنامه های منظم و مستمر آموزشی در جهت ترویج روستاگردی در مدارس به اجرا درآید، آنان پیام ما را به خانواده ها خواهند رساند و به عنوان مبلّغان روستاگردی عمل خواهند نمود. اما باید برنامه های آموزشی کاملاً پیش بینی شده و اصولی باشد تا دانش آموزان جذب آن شوند و علاقه مند به تبلیغ آن گردند. تهیه بروشورهای توجیهی و معرفی روستاهای نزدیک به محل با ذکر مبلغ دقیق قیمت اقامت و غذا و هزینه رفت و آمد برای چند روز مشخص، عامل تشویقی بسیار خوبی است که مخاطب را قادر به تصمیم گیری می­کند. صدا و سیما می­توانند در این زمینه برخورد فعالی داشته باشند. به این ترتیب که فیلمها و میزگردها و سریال­هایی تهیه و برگزار شود که در آن روستاگردی تبلیغ شود. تلویزیون و رادیو می توانند بسیاری از روستاهای ایران و جذابیتهای آنان را به مردم معرفی­کنند. از طرفی دیگر با برنامه های جذاب می­توانند روستاییان را به مشارکت در این امر تشویق کنند. همچنین در برنامه­های آموزشی یا آموزش غیر مستقیم، صدا و سیما می­تواند در مورد چگونگی رفتار و مواجهه روستاییان و شهریان با یکدیگر رهنمودها و آموزشهایی را ارائه دهد. در فعالیت های اکوتوریستی از جمله گردشگری روستایی هفت حوزه به شرح زیر قابل تبلیغات هستند: 1-طبیعت­گردی 2- شکار و صید 3-ورزش­های زمستانی 4-بیابان­گردی 5-کوهنوردی و غارگردی ۶-طبیعت درمانی ۷-ورزش های ساحلی و آبی ارکان گردشگری روستایی بطور خلاصه عبارتست از : 1-موضوع و هدف (تولید خدمات گردشگری روستایی)۲-فعالان - مشتریان (گردشگران روستایی)3-فعالان - فروشندگان (اهالی روستا)۴-سامانه ارتباطی ارکان فوق 1- ایجاد خدمات روستاگردی:همانطور که گفتیم موجب توسعه روستا و ارتقاء سطح زندگی در روستا از یک سو و برآورده شدن نیازهای تفریحی و تحقیقی و حضور گردشگران در طبیعت از سوی دیگر می­شود. ارائه این خدمات باید با امکانات بومی و محلی خود روستاییان و در محل انجام شود. چنین فعالیتی باید اصولاً بر اساس احساس نیاز، تضمین امکان­پذیری و مشارکت اهالی مدیریت شود. 2- مشتریان خدمات روستاگردی: تمام گردشگران اعم از ایرانی و خارجی و شهری و روستایی می توانند مشتریان بالقوه این خدمات باشند. صنعت گردشگری روستایی می­تواند تأمین­کننده نیاز مسافران در سطح روستاها باشد. 3- ارائه کننده خدمات روستاگردی : ارائه­کنندگان خدمات روستاگردی عملاً روستاییان هستند. به این ترتیب که با برگزاری جلسات آموزشی و توجیهی در روستاها نخست اعضای شورای ده و سپس از طریق آنان ساکنان روستا توجیه و تشویق به ارائه خدمات به گردشگران روستایی خواهند شد. هم اکنون خوشبختانه شوراهای اسلامی روستایی در تمام دهات و روستاها و بخشها و با افرادی منتخب مردم و دارای نفوذکلام در میان مردم روستایی فعال هستند، از این رو با آموزش و توجیه آنان می توان مردم را به شرکت در این فعالیت مجاب کرد. در مرحله اول می توان چند استان را انتخاب و در هر استان چند روستا را مّد نظر قرار داد. نماینده سازمان ایرانگردی و جهانگردی یا فردی از موسسه خصوصی مسئول در این زمینه، با حضور در این روستاها و بحث و گفتگو با آنان و توجیه روستاییان، افراد داوطلب در مشارکت با این برنامه را شناسایی کرده و از نحوه مشارکت هر یک از روستاییان و امکانات واقعی آنان مطلع خواهدشد. برخی از روستاییان به عنوان راهنما و بلد می­توانند در این طرح همکاری­کنند. عده ای از داوطلبان روستایی می توانند با در اختیار گذاشتن خانه یا قسمتی از خانه خود پذیرای مسافران و گردشگران باشند. سازمان جهانگردی (دولت)، یا موسسه خصوصی مورد نظر می­تواند با تأمین وام با قیمت مناسب، به روستاییان کمک کند تا با ارتقاء امکانات موجود به حدود استانداردهای تعریف شده، خود را برای پذیرش گردشگر آماده کنند. تعاونی های روستایی نیز در این زمینه می توانند فعالیت کنند و از راههایی مانند تأمین مصالح ساختمانی، در اختیار قرار دادن مشاور برای بهینه­سازی بناهای روستایی، استخدام مشاوران فرهنگی برای توجیه فرهنگ روستاییان در جهت پذیرش مسافران، شناسایی محل هایی که برای گردش و بازدید مسافران جالب است و تعبیه امکانات رفاهی اولیه مانند نیمکت، باربکیو، سرویسهای بهداشتی و غیره به پیشرفت این طرح کمک نمایند.ساکنان و صاحبان خانه های مهمان­پذیر روستایی باید آموزشهای لازم جهت برخورد با گردشگران، پذیرش، پذیرایی و ارائه خدمات به آنان را دیده باشند. یکی از نکات مهم این طرح، توجه به بعد فرهنگی است. معمولاً هنجارها، رفتارها و عرف حاکم بر شهر و روستا با هم تفاوت دارد. میزبانان روستایی از یک طرف و میهمانان شهری از طرف دیگر باید در این مورد آموزش­های لازم راببینند تا سوء تفاهم­های بی دلیل برای طرفین پیش نیاید. پس رفتار روستاگرد و روستایی نباید به نحوی باشد که طرف مقابل احساس جسارت یا حقارت داشته باشد. www.khanabadd.com www.khanabad.ir 00Facebook Google+ Twitter
تقی | چهارشنبه 5 تير 1392 | 6 سال پیش3949 بازدید
لطفا جهت ارائه نظر وارد شوید