کاخ تیسفون

کاخ تیسفون
تاریخ تاسیس این شهر ایرانی به زمان اشكانیان باز می گردد. آنان پس از فتح جلگه میان رودان در سال 129 (پ .م ) تیسفون را با پایتخت زمستانی خود قرار دادند تا اینكه در سال 224 میلادی ساسانیان پایتخت پادشاهی گسترده خود را به این مكان منتقل كردند. در سال زمان ساسانیان بر وسعت شهر و ساختمان ها افزوده شد به گونه ای كه اعراب مسلمان به هنگام فتح ایران در سال 637 یا 652 میلادی برخورد با تیسفون آنرا مدائن یا شهرها نامیدند. در آن زمان بود كه تیسفون شكوه خود را به عنوان یكی از مهمترین مراكز سیاسی جهان دست داد. این شهر در محل شهری قدیمی تر بنام اوپیس بنا شده بود ، كه در مسیر جاده شاهی قرار داشت. جاده ای كه شهر شوش مركز عیلام را به قلب سرزمین های آشوری و بعدها پایتخت دولت لیدیه یعنی شهر سارد طلایی متصل می كرد. مهمترین اثر باقی مانده از این شهر كاخ تیسفون است كه به ایوان مدائن معروف است. این بنای بی همتا روزگاری كاخ خسرو اول (انوشیروان) بوده است. تیسفون در مشرق دجله و «وه‌اردشیر» در مغرب آن قرار داشت و جسری آن دو را بهم می‌پیوست و فردوسی در شاهنامه خود در ضمن بیان تاریخ پادشاهی شاپور دوم می‌گوید: چون رفت و آمد روی این پل روز به روز زیاد می‌شد شاپور در ابتدای پادشاهی خود دستور داد پل دیگری روی دجله انداختند تا عبور از آن پل و برگشت از پل دیگر انجام گیرد. تیسفون اصلی در مشرق دجله حصاری به صورت كمان داشت و برج‌های متعددی در این حصار بود كه آثارشان هنوز باقی است و مجموع زمینی كه در زیر آن بود از 58 هكتار تجاوز نمی‌كرد و آن را به زبان عربی «مدینه العتیقه» می‌نامیدند. در نتیجه كاوش‌هایی كه در سال‌های 1928 و 1929 در این ناحیه انجام گرفته پدیده‌های كلیسایی از زمان ساسانیان پدیدار گشته است. در مشرق تیسفون امروز آرامگاهی بنام سلمان پاك وجود دارد كه در محله سابق «اسپانبر» Aspanbar واقع است. كاخ شاهنشاهان ساسانی در همین محله قرار داشته و مركب از حیاط‌ها و تالارها و باغ‌هایی بوده است كه طاق كسری امروز، در میان آن برپا بوده است. در جنوب طاق كسری خرابه‌هایی بنام «خزانه كسری» Khazanat Kersa وجود دارد و محل دیگری بستان كسری می‌باشد كه «رومگان» Rumaghan نیز نامیده‌می‌شد و خسرو اول پس از فتح انطاكیه عده‌ای از مردم آن شهر را به پایتخت خود انتقال داد و شهر جدید را برای آنها ساخت. قسمتی از مدائن را كه مغرب دجله قرار دارد حصاری از آجر احاطه كرده بود و بخش مهم آجرهای آن شهر از شهر بابل به این محل حمل شده بود و در مكان قدیمترین ساختمان این شهر یعنی سلوكیه برپا شده بود. اردشیر قسمتی از آن را تعمیر كرده و آنرا «وه‌اردشیر» نامید (ترجمه واژه اردشیر خوب یا خانه اردشیر). وه‌اردشیر مركز عمده مسیحیان ایران و مقر «كاتولیكوس» رئیس مذهبی آنان بود و كلیسایی در آن بنا شده بود كه به فرمان شاپور دوم ویران شد و بعد از مرگ این پادشاه مجدداً آنرا برپا كردند. آنچه امروزه ار آن بنا باقی مانده است. نیمی از یكی از طاق های این كاخ است. زیرا در اصل دو ایوان قرینه در دو سوی حیاط كاخ قرار داشته است. طرحی كه در سال 1824 میلادی از این ایوان برداشته شده است. نمایان گر یك طاق كامل است كه متاسفانه امروزه نیمی از آن طاق هم فرو ریخته است. طاق بی نظیر این بنا ، 35 متر ارتفاع ، 25 متر عرض و 50 متر طول دارد. پایه های ایوان در هر دو سو 7 متر پهنا دارند. همچنین ضخامت تاج بنا در ضخیم ترین قسمت به یك متر می رسد. مجموعه خرابه های این كاخ به مساحت 400 ×300 متر مربع بوده است. بنای این كاخ شاید از ساروج ، سنگهای مرمر یا چنانكه بعضی ها نوشته اند ، از صفحات مسی زر اندود و سیم اندود پوشیده شده بود. طاق كسری بارگاه با شكوه پادشاه بوده و از اینجا امور كشور را اداره می كرد. محل بار عام هم تالارهای طاق كسری بود و در روز معین گروه زیادی از مردم قسمت های مختلف ایران زمین به آنجا می آمدند و در اندك مدتی تالار بزرگ پر میشد. اینجا را با قالی فرش می كردند و دیوارها را هم با قالی می پوشاندند. تخت سلطنتی را هم در آخر تالار می گذاشتند. در سقف تالار 150 روزنه به قطر 12 تا 15ساتنیمتر تعبیه كرده بودند كه نوری لطیف از آنها به درون كاخ می تابید. خراب كردن قسمت مهمی از طاق كسری را به منصور خلیفه عباسی نسبت می دهند. البته یكی از عوامل تخریب بنا ، استفاده از مصالح آن در احداث شهرهای اسلامی بوده است. زیرا درصدر اسلام تیسفون را به منزلهء خرابه ای می انگاشتند كه تنها آجرهای آن بكار می آمد. ایوان مدائن بزرگترین طاق ضربی شتاخته شده در جهان است كه بدون كمك داربست های طاق زنی بیش از 1500 سال پا بر جا باقی مانده است. تیسفون در 33 كیلومتری جنوب شرقی بغداد قرار دارد. 00Facebook Google+ Twitter
شاپرک | سه‌شنبه 26 تير 1386 | 12 سال پیش6809 بازدید
لطفا جهت ارائه نظر وارد شوید
شاپرک اعتضادیعضویت از شنبه 12 خرداد 1386
واژه کلیدیکاختیسفون